Przepisy prawne / Regulamin KSMS

Prawa Człowieka

Choć starożytni Grecy nie mówili o „prawach człowieka” w dzisiejszym rozumieniu, stworzyli fundamenty myśli, które do tych praw prowadziły:

1. Demokracja ateńska (V wiek p.n.e.)

W Atenach powstał pierwszy system demokratyczny, w którym wolni obywatele (czyli mężczyźni Ateńczycy, z wyłączeniem kobiet, niewolników i cudzoziemców) mieli prawo głosu i wpływu na decyzje polityczne.

To był pierwszy krok w kierunku idei równości politycznej.

2. Filozofia:

Sokrates, Platon, Arystoteles poruszali kwestie sprawiedliwości, dobra wspólnego, natury człowieka, wolności i odpowiedzialności.

Arystoteles pisał, że człowiek jest „zwierzęciem politycznym” – zdolnym do życia we wspólnocie i poszukiwania sprawiedliwości.

Filozofowie stoiccy (np. Zenon z Kition) wierzyli w uniwersalną wspólnotę ludzkości i prawa natury – idee te zbliżają się do pojęcia praw naturalnych, które inspirowały myślicieli późniejszych epok.

Dlaczego zaczęły się kształtować takie idee?

Zróżnicowanie społeczne i polityczne: Grecja nie była jednym państwem – istniało wiele polis (miast-państw) o różnym ustroju, co pobudzało debatę nad sprawiedliwością i rządami prawa.

Rozwój filozofii i retoryki: Wzrost znaczenia rozumu i logiki doprowadził do refleksji nad prawami jednostki, obowiązkami obywatela i relacją władzy.

Konflikty społeczne: Ruchy społeczne, jak np. reformy Solona czy Klejstenesa, próbowały ograniczyć władzę arystokracji i rozszerzyć prawa obywatelskie.

Kontakt z innymi kulturami: Dzięki koloniom i handlowi Grecy zetknęli się z innymi społeczeństwami, co skłaniało do refleksji nad tym, co wspólne wszystkim ludziom.

Porównanie tamtych lat i dzisiaj

Równość wobec prawa

Starożytna Grecja (Ateny)	Współczesne prawo człowieka (ONZ)
Obywatele (wolni, mężczyźni, Ateńczycy) byli równi wobec prawa. Kobiety, niewolnicy i cudzoziemcy byli wykluczeni.	Art. 7: „Wszyscy są równi wobec prawa i mają prawo do jednakowej ochrony prawnej.”
Równość ograniczona – dotyczyła tylko wybranej grupy społecznej.	Równość bez względu na rasę, płeć, język, religię czy pochodzenie.

 

Wolność słowa i myśli

Grecka filozofia	Deklaracja ONZ
Sokrates, Platon, Arystoteles – promowali debatę, wolność słowa i poszukiwanie prawdy.	Art. 19: „Każdy człowiek ma prawo do wolności opinii i wyrażania jej.”
Sokrates został jednak skazany na śmierć za „psucie młodzieży” i bezbożność – wolność była ograniczona.	Prawo to ma charakter uniwersalny i niezależny od przekonań.

 

Prawo do sprawiedliwego procesu

Grecja	Deklaracja ONZ
Istniały sądy ludowe – obywatele mogli być sędziami i ławnikami.	Art. 10: Każdy ma prawo do „sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd.”
Procesy mogły być jednak emocjonalne, zależne od retoryki, nie zawsze od faktów.	Współczesne prawo wymaga bezstronności i niezależności sądów.

 

Wniosek

Choć starożytna Grecja była pełna ograniczeń (niewolnictwo, brak praw kobiet), to jednak idee wolności, równości, prawa i uczestnictwa w życiu publicznym, które tam się narodziły, stały się fundamentem późniejszych koncepcji praw człowieka, rozwijanych w Rzymie, a potem w epoce Oświecenia i w nowoczesnych konstytucjach.

Starożytna Grecja nie stworzyła jeszcze pojęcia „praw człowieka” w sensie uniwersalnym, ale zapoczątkowała myślenie o wolności, równości i obywatelstwie, które przez wieki rozwijały się i dojrzewały – aż do nowoczesnych dokumentów takich jak Deklaracja Praw Człowieka.

Prawo do nauki

Do Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka powstało wiele traktatów i konwencji precyzujących zawarte w niej zasady.

Art. 18 ONZ Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz art.13 i art. 14 Paktu Praw Ekonomicznych, Socjalnych i Kulturalnych zawierają postanowienia dotyczące prawa do nauki[1].

Europejska Konwencja Praw Człowieka

Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności [EKPCz] to regionalna konwencja uchwalona przez Radę Europy.

EKPCz weszła w życie 3 września 1953 roku. W chwili obecnej ratyfikowana przez wszystkie 46 państw członkowskich Rady Europy [na 15.07.2025].

Bardzo interesujący jest art. 25 który daje możliwość składnia indywidualnej skargi na ręce Sekretarza Generalnego Europejskiej Komisji Praw Człowieka. Niemniej jednak pamiętać należy o wyczerpaniu zapisu w art. 26 a mianowicie wymogu wykorzystania przez podmiot występujący ze skargą wszystkich dostępnych środków ochrony przewidzianych przez prawo wewnętrzne. Trochę przez to słowo „wszystkich” sprawa się skomplikowała, ale cóż, czysto sprawcze działanie ludzkie.

Do Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG) w wyniku Traktatu z Maastricht, który wszedł w życie 1 listopada 1993 roku dodano dwa istotne artykuły:

Artykuł 126 (obecnie oznaczany jako art. 165 TFUE) dotyczy edukacji. Umożliwia Unii Europejskiej wspieranie, koordynowanie i uzupełnianie działań państw członkowskich w zakresie edukacji, promowania mobilności studentów i nauczycieli, nauki języków oraz współpracy między instytucjami edukacyjnymi.

Artykuł 127 (obecnie art. 167 TFUE) odnosi się do kultury. Umożliwia UE wspieranie działań państw członkowskich w zakresie ochrony i promowania dziedzictwa kulturowego, współpracy kulturalnej i dostępu do kultury.

Od śmierci Arystotelesa zaczyna się nowa epoka. Następuje upadek państwa-miasta i przekształcenie się obywatela (politis) w poddanego (ypikoos) oraz rozpoczęcie indywidualizmu.

Mając monarchiczna strukturę państwo Aleksandra Wielkiego odegrało dużą rolę w historii i przyczyniło się do przezwyciężenia podziału ludzi według ich pochodzenia, stworzyło warunki powstania indywidualizmu i międzynarodowej wymiany idei.

Przezwyciężenie idei państwa-miasta dokonane przez stoików: Sinona, Kleanthesa i Chrysipposa było pierwszym krokiem do kosmopolityzmowi. Stoicy po raz pierwszy użyli słów: „godność ludzka”, naturalna równość”, „wolność”, Dzięki nim dano wyraz dano wyraz uniwersalnemu charakterowi praw człowieka i od czasów stoików po rewolucję amerykańską (1776) i rewolucję francuską (1789) rozwijają się poglądy dotyczące godności ludzkiej.

Liberalizm w Europie na rzecz praw człowieka – Manifest Liberalny z 1947 r.

Prawa gwarantowane przez konwencję

1. Prawo do życia – art. 2
2. Zakaz tortur i niehumanitarnego traktowania lub poniżającego traktowania – art. 3
3. Zakaz niewolnictwa i pracy przymusowej – art. 4
4. Itd.

Protokoły do nich dodają wielość regulacji, np.: prawo do kształcenia się, prawo do wolnych wyborów – Protokół 1.

cdn.

 

[1] Prawa Człowieka, Geneza, Koncepcje, Ochrona, Przetłumaczył Bogusław Banaszak z Panoyatis M. Bernitsas, Wrocław 1993, s. 38.